ترفندهای جمهوری اسلامی برای تسریع بازگشت آمریکا به برجام

علی خامنه‌ای روز جمعه ۱۹ دی‌ماه ۹۹ اعلام کرد جمهوری اسلامی اصراری به بازگشت آمریکا به برجام ندارد، ولی بلافاصله خواهان لغو تحریم‌ها شد. در حقیقت این سخنان علی خامنه‌ای را باید چراغ سبزی برای آغاز مذاکره با دولت آینده ایالات متحده تلقی کرد.

شرط اول و اساسی برداشته شدن هر تحریمی، بازگشت به میز مذاکره به عنوان اولین گام برای احیای توافق هسته‌ای است. توافقی که با خروج آمریکا در هشتم ماه مه سال ۲۰۱۸ میلادی به کما رفته است. البته این نخستین بار نیست، و بار آخر هم نخواهد بود، که علی خامنه‌ای برای تائید سیاستی، علیه آن صحبت می‌کند. در گذشته نیز شاهد چنین سخنانی از سوی رهبر جمهوری اسلامی در رابطه با مسائل مختلف از جمله امضای توافق هسته‌ای بودیم و تازگی ندارد.

تلاش برای آغاز مذاکرات با آمریکا

برخلاف اظهارات روز جمعه علی خامنه‌ای، جمهوری اسلامی سخت در تلاش است با هراس‌افکنی در افکار عمومی بین‌المللی، روند این مذاکرات را شتاب بخشیده و دولت آینده آمریکا را که ۲۰ ژانویه پس از ادای سوگند رئیس ‌جمهوری جدید تشکیل خواهد شد، به نوعی وادار سازد که پرونده ایران را در همان هفته‌های اول روی میز قرار دهد. اعلام آغاز غنی‌سازی ۲۰ درصدی اورانیوم در تاسیسات هسته‌ای فردو، که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز آن را تائید کرده است، تنها در این راستا می‌تواند معنی پیدا کند. جمهوری اسلامی با توجه به اینکه زمان غنی‌سازی اورانیوم تا ۲۰ درصد بیش از غنی‌سازی از این مرحله تا ۹۰ درصد جهت ساختن بمب هسته‌ای لازم دارد، می‌خواهد هراس از دستیابی جمهوری اسلامی به جنگ‌افزار اتمی را افزایش دهد.

حتا به گروگان گرفتن نفتکش کره جنوبی «هانکوک چیمی» در آب‌های خلیج فارس نیز ترفند دیگری برای شتاب بخشیدن به روند آغاز مذاکرات با هدف آزادسازی پول‌های مسدود شده جمهوری اسلامی در بانک‌های کشورهای مختلف است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مدعیست این نفتکش حامل ۷۲۰۰ تن اتانول را که از بندری در پادشاهی سعودی راهی هند بود، به دلیل نقض قوانین زیست ‌محیطی توقیف کرده است. بگذریم که جمهوری اسلامی خود یکی از ناقضان عمده قوانین زیست ‌محیطی است و وضعیت محیط زیست در ایران به ویژه در این روزها با استفاده از مازوت در شرایط بسیار نامناسبی قرار دارد، کافیست به سخنان علی ربیعی سخنگوی دولت حسن روحانی نگاهی انداخت. علی ربیعی سه‌شنبه گذشته در اشاره به گروگانگیری نفتکش کره جنوبی گفت «اگر کسی گروگانگیر باشد، دولت کره است که به بهانه‌ واهی بیش از ۷ میلیارد دلار ما را گروگان گرفته است.»

علی ربیعی و دیگر مقامات جمهوری اسلامی به خوبی می‌دانند که اولا حق استفاده از این ۷ میلیارد دلار برای واردات غذا، دارو و کلیه محصولاتی که شامل تحریم‌ها نمی‌شوند را دارند، و علاوه بر آن قابل تصور نیست که کره جنوبی تا زمانی که تحریم‌های آمریکا برداشته نشوند و نام ایران از فهرست سیاه «گروه اقدام مالی» حذف نشود، هرگز این پول را به جمهوری اسلامی باز گرداند. البته دولت کره جنوبی برای آزاد ساختن نفتکش خود تلاش خواهد کرد که مذاکرات برای کاهش تحریم‌ها شتاب بگیرد و دقیقا با همین هدف نیز  نفتکش «هانکوک چیمی» به گروگان گرفته شده است.

ترفند غنی‌سازی ۲۰درصدی

افزایش غلظت غنی‌سازی اورانیوم فرصتی برای دیگر شرکای برجام به وجود آورد که فشارهای خود بر دولت آینده آمریکا برای بازگشت به میز مذاکره و پیوستن مجدد به برجام را افزایش دهند. اروپایی‌ها در مذاکرات غیررسمی که با دستیاران جو بایدن رئیس‌ جمهوری منتخب آمریکا داشته‌اند، خواهان تسریع مذاکرات با جمهوری اسلامی با هدف بازگشت به برجام شده‌اند. در بیانیه اخیر سه کشور اروپایی عضو برجام نیز اشاره شده است که این تصمیم می‌تواند «فرصت استثنائی بازگشت آمریکا به برجام را به خطر بیاندازد». چین نیز بازگشت آمریکا به برجام را اقدامی مناسب برای جلوگیری از ادامه غنی‌سازی ۲۰ درصدی اورانیوم توسط جمهوری اسلامی می‌داند، در حالی که روسیه معتقد است نباید این تصمیم جمهوری اسلامی را جدی و بدون بازگشت دانست.

در این میان، مذاکراتی در سطح غیررسمی از چند هفته پیش در نیویورک بین دستیاران جو بایدن و مجید تخت‌روانچی نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد آغاز شده‌ است. انتخاب وندی شرمن مذاکره‌کننده ارشد آمریکا در جریان گفتگوهایی که به امضای برجام منتهی شدند، به عنوان یکی از معاونین وزارت خارجه آینده را نیز باید در همین راستا دید. وندی شرمن بارها در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما در مذاکرات  با مجید تخت‌روانچی و محمدجواد ظریف حضور داشته و می‌تواند در مذاکرات برای بازگشت آمریکا به برجام نقش مهمی داشته باشد.

در جمهوری اسلامی رسانه‌ها و بسیاری از مقامات صحبت از خطر اقدام نظامی در روزهای آخر ریاست جمهوری دونالد ترامپ می‌کنند. در پیامد اشغال کنگره آمریکا از سوی هواداران رئیس‌ جمهوری کنونی، برخی از وزرای کابینه دونالد ترامپ و دستیارانش در کاخ سفید استعفا دادند و نمایندگان حزب جمهوریخواه نیز از او فاصله گرفته‌اند. به این ترتیب، رئیس‌ جمهوری کنونی اگر هم چنین قصدی می‌داشت دیگر در موقعیتی نیست که این تصمیم را اتخاذ کند. محمدجواد ظریف در آخرین توئیت خود ساعاتی پس از اشغال ساختمان کنگره آمریکا بار دیگر به خطر حمله‌ای از سوی آمریکا اشاره می‌کند و می‌نویسد «مسئله نگران کننده این است که همین فرد (دونالد ترامپ) از قدرت بدون کنترل در راه‌اندازی جنگ هسته‌ای برخوردار است». وزیرخارجه جمهوری اسلامی در آخرین روز سال ۲۰۲۰ میلادی نیز  پرواز بمب‌افکن‌های آمریکایی بر فراز آب‌های خلیج فارس را «دسیسه‌ای برای جور کردن بهانه‌ جنگ» نامیده و افزوده بود «اطلاعات به دست آمده از عراق نشانگر دسیسه‌ای برای جور کردن بهانه‌ جنگ است.» محمود احمدی‌نژاد که باز به تازگی بسیار فعال شده  نیز در کانال تلگرامی‌اش می‌نویسد «وقوع یک جنگ مخرب جدید در منطقه حساس خاورمیانه و خلیج فارس برنامه‌ریزی شده و در مسیر اجرای قریب‌الوقوع قرار گرفته است». محمد حجازی جانشین فرمانده نیروی قدس نیز مدعیست که پادشاهی سعودی و اسرائیل مصمم هستند جنگی با هدف جلوگیری از بازگشت آمریکا به برجام راه بیاندازند. جانشین فرمانده نیروی قدس در ادامه از دونالد ترامپ می‌خواهد مراقب «ماجراجویی و بحران‌سازی» پادشاهی سعودی و اسرائیل باشد.

تحریک اسرائیل به اقدام نظامی

مطرح کردن بحث جنگ و اصولا بحران‌سازی از ترفندهای قدیمی جمهوری اسلامی برای وادار ساختن مخالفان و معترضین به سکوت به بهانه اضطراری بودن وضعیت است. در سالگرد جنایت شلیک موشک به هواپیمای مسافری اوکراینی و کشته شدن ۱۷۶ نفر، و در حالی که که کرونا روزانه جان چند هزار نفر را می گیرد و با وجود این علی خامنه‌ای خرید واکسن از اروپا و آمریکا را ممنوع اعلام می کند آنهم در حالی که از چند هفته پیش کارزاری مردمی با خواست خرید واکسن در جریان است، دمیدن در بوق جنگ و اقدام نظامی می‌تواند دستاویزی برای سرکوب باشد.

ارائه طرح در مجلس شورای اسلامی برای مکلف کردن دولت به نابودی اسرائیل تا سال ۱۴۲۰ هم ترفند دیگری برای تحریک اسرائیل به اقدامی نظامی است. بنی گانتز وزیر دفاع دولت اسرائیل در واکنش به این تحریک‌ها در گفتگو با وبسایت خبری «وای نت» گفت وقوع «اتفاقاتی» در ارتباط با ایران در آستانه تغییر دولت آمریکا محتمل است. آویو کوخای رئیس ستاد ارتش اسرائیل نیز در روزهای گذشته درباره هر نوع تحرکی علیه کشورش چه از سوی جمهوری اسلامی و چه کشورهای موسوم به «محور مقاومت» هشدار داده و خبر حرکت یک زیردریائی اسرائیلی به سمت آب‌های خلیج فارس را تائید کرد. کوخای در صحبت‌های اخیرش گفت ارتش اسرائیل از آمادگی کامل برای حمله‌ای سخت به ایران برخوردار است.

طرح ارائه شده از سوی گروهی از نمایندگان مجلی شوری اسلامی برای نابودی اسرائیل در عرض ۲۰ سال آینده اگرچه بیشتر به جوک شباهت دارد، ولی در هر صورت نگرانی‌هایی در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای به وجود آورده است. در آخرین گزارش «موسسه مطالعات راهبردی امنیت ملی اسرائیل» که در ابتدای هر سال جدید میلادی برای رئیس‌ جمهوری و مقامات دولتی این کشور فرستاده می‌شود، تهدیدهای جمهوری اسلامی و متحدین‌اش در منطقه در صدر مخاطرات برای امنیت اسرائیل قرار دارد. در این گزارش آمده است که «محور شیعی- ایرانی» می‌تواند خطری جدی برای امنیت اسرائیل در سال ۲۰۲۱ باشد.

جمهوری اسلامی که سخت در مضیقه مالی قرار دارد در حال استفاده از هر ترفندی برای شتاب بخشیدن به مذاکراتی است که خروجی آن آزاد ساختن بیش از ۷۰ میلیارد درآمد نفتی مسدود شده در بانک های خارجی است. با توجه به اینکه به گفته عبدالناصر همتی رئیس بانک مرکزی در دو سال گذشته درآمد حاصل از فروش نفت در مجموع کمتر از ۲۰ میلیارد دلار بوده و دسترسی بانک مرکزی به این منابع نیز «بسیار کمتر» بوده، نظام سخت محتاج دستیابی به منابع مالی است. منابعی که بتوانند بقای نظام و ادامه سیاست های ماجراجویانه‌اش در منطقه را همچنان تامین کنند.

گزارش احمد رأفت؛ برگرفته از کیهان لندن